Giriş
Zarûrî ve aslî ihtiyaçları ve borçlarından sonra nisâb miktarı mala mâlik olan her Müslümana senede bir kere kurban bayramı günlerinde yani Zilhicce-i Şerîfenin onuncu, on birinci, on ikinci günlerinden birinde kurban kesmek vâcibdir.
Kurban kesecek Müslümanın kendisi ve kurbanı hakkında bilmesi lazım olan meseleler muteber kitaplardan toplanıp aşağıda arz edilmiştir. Muvaffakiyet Allâhü Teâlâ’dandır.
Kurbanın Hükmü ve Şartları
Kurbanın Hükmü
Kurban kesmek; hür, mukim ve zengin olan Müslüman üzerine vaciptir. Vakti gelince yerine getirilmesi gereken bir ibadettir.
Kurbanın Vâcip Olmasının Şartları
- Müslüman Olmak: İslam dinine mensup olmaktır.
- Hür Olmak: Köle olmamaktır.
- Mukim Olmak: Misafir (seferî) olmamaktır. (90 km veya daha fazla yolculuğa çıkan mukim sayılmaz).
- Zengin Olmak: Artıcı (namî) olsun olmasın kurban nisabına malik olmaktır.
Kurban Nisâbı
Fıtır sadakası ve kurban için nisap; temel ihtiyaçlardan fazla olarak 20 miskal (yani 80,14 gr.) altın veya bunun dengi mala sahip olmaktır.
Hangi Hayvanlar Kurban Edilir?
Kurban ancak; koyun, keçi, sığır, manda ve deveden olur. Bunların dışındaki hayvanlar (tavuk, kaz, geyik vb.) kurban edilemez.
| Hayvan Türü | Yaş Sınırı | Paylaşım |
|---|---|---|
| Koyun / Keçi | 1 Yaşını doldurmuş olmalıdır. | Sadece 1 kişi adına kesilir. |
| Sığır / Manda | 2 Yaşını doldurmuş olmalıdır. | 1 ile 7 kişi arasında ortak kesilebilir. |
Not: Koyun 6 ayını doldurduğu halde 1 yaşındaki gibi iri ve gösterişli ise kurban edilebilir.
Efdal Olan Kurban
Kurbanlık hayvanın yağlı, güzel ve büyük olması müstehaptır. Koyunun efdali koç, sığırın efdali ise tosun (erkek sığır) olanıdır.
Kurbana Mâni Olan/Olmayan Kusurlar
Kurbana Mâni Olmayan Kusurlar:
Hayvanın boynuzsuz olması, boynuzunun az kırılmış olması, kulaklarının küçük olması, deli olup da karnını doyurabilmesi, uyuz olup da eti semiz olması ve topal olup da üç ayağının üstünde yürüyebilmesi kurban edilmesine mâni değildir.
Kurban Edilmesi Câiz Olmayan (Mâni Olan) Kusurlar:
- İki veya bir gözü kör olan,
- Yürüyemeyecek kadar topal olan (kesileceği yere kadar gidemeyen),
- Dişlerinin çoğu dökülmüş olup otlayamayan,
- Kulağının veya kuyruğunun yarısından fazlası kesilmiş olan,
- Boynuzunun biri veya ikisi kökünden kırılmış olan,
- Memesinin başı kesilmiş olan veya sütü kesilmiş olan hayvanlar kurban edilemez.
Câiz/Mekruh Olan Haller
Kurbanlık hayvana binmek, üzerinde yük taşımak, memesindeki sütü sağıp kullanmak mekruhtur. Eğer sağılmışsa o sütün sadaka olarak verilmesi gerekir.
Aynı şekilde hayvanı kesmeden yününü kırpmak ve kullanmak da mekruhtur. Kırpılmışsa o yün de sadaka olarak verilmelidir.
Kesim Ehliyeti ve Besmele
Kimler Kesebilir?
Deli, sarhoş ve henüz ne kestiğini bilmeyen küçük çocukların kestiği hayvan, Besmele söyleseler dahi mekruhtur.
Vekâlet ve Niyet
Kurban ibadetinde niyet şarttır. Kişi kendi kesemiyorsa ehil birine vekâlet verebilir. Vekâlet veren kişi "Allah rızası için kurbanımı kesmeye seni vekil ettim" demesiyle vekâlet tamamlanır.
Zilhicce Ayına Girince Adab
Kurban kesecek kişinin Zilhicce ayı girince (kurbanı kesene kadar) tırnaklarını kesmemesi ve saç-sakal traşı olmaması müstehaptır.
Kurbanın Vakti ve Müstehapları
Kurbanın Vakti:
Kurban bayramının birinci günü bayram namazı kılındıktan sonra başlar, üçüncü günü güneş batana kadar devam eder. Şehirlerde bayram namazı kılınmadan önce kesilen kurban geçerli değildir.
Kurbanın Müstehapları:
- Kurbanı mümkünse sahibi kesmelidir, değilse başında bulunmalıdır.
- Hayvanı kesileceği yere incitmeden götürmek.
- Bıçağı hayvanın görmeyeceği yerde önceden bilemek.
Kesim Usulü ve Dualar
Hayvan kıbleye karşı sol tarafı üzerine yatırılır. Kesmeden önce şu dua okunur:
اِنّ۪ي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذ۪ي فَطَرَ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَ حَن۪يفاً وَمَٓا اَنَا۬ مِنَ الْمُشْرِك۪ينَۚ
"İnnî veccehtü vechiye lillezî fateras-semâvâti vel-arda hanîfen vemâ ene minel-müşrikîn." (En'âm Suresi, 79)
قُلْ اِنَّ صَلَات۪ي وَنُسُك۪ي وَمَحْيَايَ وَمَمَات۪ي لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَم۪ينَۙ لَا شَر۪يكَ لَهُۚ وَبِذٰلِكَ اُمِرْتُ وَاَنَا۬ اَوَّلُ الْمُسْلِم۪ينَ
"Kul inne salâtî ve nüsükî ve mahyâye ve memâtî lillâhi rabbil-âlemîn. Lâ şerîke lehü ve bizâlike ümirtü ve ene evvelül-müslimîn." (En'âm Suresi, 162-163)
Sonra "Allâhü Ekber Allâhü Ekber, Lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber, Allâhü Ekber ve lillâhil-hamd" diyerek tekbir getirilir ve ardından "Bismillâhi Allâhü Ekber" diyerek kesilir.
Kesildikten sonra şu dua okunur:
اَللّٰهُمَّ هٰذَا مِنْكَ وَلَكَ تَقَبَّلْ مِنّ۪ي كَمَا تَقَبَّلْتَ مِنْ حَب۪يبِكَ مُحَمَّدٍ وَخَل۪يلِكَ اِبْرٰه۪يمَ عَلَيْهِمَا الصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ
"Allâhümme hâzâ minke ve leke, tekabbel minnî kemâ tekabbelte min habîbike Muhammedin ve halîlike İbrâhîme aleyhimas-salâtü ves-selâm."
Kesim Sonrası Şükür Namazı:
Kurban kesen kişinin Allah'a şükür için iki rekat namaz kılması müstehaptır. Namazdan sonra dua ederek ibadetinin kabulünü diler.
Et, Deri ve Hisse Taksimi
Kurban Etinin Taksimi:
Müstehap olan; kurban etini üç parçaya bölmektir. Bir parçası fakirlere, bir parçası komşu ve akrabaya, kalan bir parçası ise ev halkına ayrılır.
Hisse Paylaşımı (Tartı):
Ortak kesilen (büyükbaş) kurbanlarda etler mutlaka tartılarak eşit şekilde paylaşılmalıdır. Göz kararı paylaşım yapmak, birine daha fazla et düşebileceği için helalleşme gerektirir ve hataya düşme ihtimali vardır.
Kurban Derisi:
Kurban derisi kurbanın bir parçasıdır. Sahibi onu kullanabileceği gibi, bir hayır kurumuna da bağışlayabilir. Ancak deri asla satılamaz. Eğer satılırsa bedelinin tasadduk edilmesi vaciptir.
Muhtelif Meseleler
Ölmüş Kimse Adına Kurban: Ölmüş bir kimsenin vasiyeti yoksa, onun adına kurban kesmek vacip değildir ancak sevabı ona bağışlanmak üzere kurban kesilebilir. Eğer vasiyeti varsa, bıraktığı malın üçte biri yetiyorsa kesilmesi vacip olur.
Gebe Hayvan: Gebe olduğu bilinen hayvanın kurban edilmesi mekruhtur. Eğer kesilmişse ve yavru canlı çıkarsa o yavru da kesilir, ölü çıkarsa imâm-ı âzam'a göre yenmez.
Akika Kurbanı
Yeni doğan çocuk için Allah'a şükür olarak kesilen kurbana Akika denir. Akika kurbanı kesmek müstehaptır (bazı alimlere göre sünnettir).
- Çocuk doğduğu günden itibaren büluğ çağına kadar her zaman kesilebilir.
- En efdal olanı, doğumun yedinci günü kesilmesidir.
- Erkek çocuk için iki, kız çocuk için bir koyun kesilmesi müstehaptır (ancak imkanı olmayanlar erkek çocuk için de bir kesebilir).
Bayram Rehberi (Namaz/Adab)
Bayram Sabahı Yapılması Müstehap Olanlar:
Erken kalkmak, gusül abdesti almak, misvak kullanmak, güzel koku sürünmek, temiz elbiseler giymek, namaza giderken yolda tekbir getirmek ve namazdan dönünce kurban etinden yemek.
Bayram Namazı Nasıl Kılınır?
Bayram namazı iki rekattır ve cemaatle kılınır.
Teşrîk Tekbîri
Teşrîk Tekbiri'nin Okunuşu:
اَللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ لَا اِلٰهَ اِلَّا اللّٰهُ وَاللّٰهُ اَكْبَرُ اَللّٰهُ اَكْبَرُ وَلِلّٰهِ الْحَمْدُ
"Allâhü ekber Allâhü ekber. Lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber. Allâhü ekber ve lillâhil-hamd."
Hükmü ve Zamanı:
Arefe günü sabah namazından başlayarak, bayramın dördüncü günü ikindi namazı sonuna kadar (toplam 23 vakit) her farz namazın selamından sonra bir defa söylenmesi her Müslüman üzerine vaciptir.